Οι πύλες της Ιστορίας κι η μάχη των συμβολισμών

Γράφει η Ραφαέλλα Μανέλη

Πένθιμα ήχησαν οι καμπάνες των ναών της Τρίπολης το πρωί της Κυριακής 12 Ιουλίου, έπειτα από οδηγία του Μητροπολίτη Μαντινείας και Κυνουρίας κ. Αλέξανδρου, ως ένδειξη πένθους για τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί.

Η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Τουρκίας να ανοίξει το δρόμο μετατροπής του
ιστορικού μνημείου του ναού της Αγίας Σοφίας σε τζαμί έχει πυροδοτήσει μια τεράστια συζήτηση παγκοσμίως. Είναι πραγματικότητα ότι η κίνηση αυτή του Τούρκου Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ
Ερντογάν μεταφράστηκε ως σημάδι προκλητικότητας από την Ελλάδα κι όχι μόνο. Αντιδράσεις
διατυπώθηκαν από πολλές χώρες, ομόδοξες ή μη.


Από τον Πάπα Φραγκίσκο της Ρώμης μέχρι την UNESCO, πολλοί κουνούν το δάχτυλο στον Τούρκο Πρόεδρο για την εφαρμογή μιας μονομερούς απόφασης που προσβάλλει τη διεθνή κοινότητα και αντιτίθεται στο ισχύον καθεστώς του Ναού. Πρέπει να σημειωθεί ότι η Αγία Σοφία είναι ενταγμένη στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς ως μουσείο. Ωστόσο, για το ποιός κουνά το δάχτυλο, ενώ παράλληλα ενθαρρύνει το μιλιταρισμό της Τουρκίας, θα μιλήσουμε κάποια άλλη στιγμή.

Η είδηση στην Ελλάδα έφερε την αναμενόμενη ταραχή. Ίσως, σε κάθε εποχή να προκαλούσε αντίστοιχη αίσθηση στα ελληνικά ακροατήρια. Ωστόσο, τον τελευταίο καιρό φαίνεται να βρισκόμαστε εμπρός μιας μεθοδευμένης διαδικασίας επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας σε αυτή τη χώρα. Οι ταυτότητες δεν είναι ομοιογενείς κι η κατασκευή τους είναι πολυπαραγοντική. Η θρησκεία, η κοινή γλώσσα ή το έθνος δεν είναι οι μοναδικοί κοινοί παρονομαστές των πολιτών μιας χώρας. Η αντίληψη του δημόσιου, του ιδιωτικού, της ισότητας, της κοινωνικής δικαιοσύνης, των δικαιωμάτων είναι μερικά μόνο σημεία τα οποία μπορούν να συμβάλλουν σε μια νέα, περισσότερο κοσμική πρόσληψη της ιδέας της κοινότητας.

Από το εσωτερικό της Αγίας Σοφίας.

Με τα πυρά να εξαπολύονται πανταχόθεν, η μετατροπή Αγίας Σοφίας σε τζαμί πυροδοτεί
πρωτίστως μια συζήτηση συμβολισμών. Όπως έγραφε χρόνια πριν ο Benedict Anderson στις
πολυδιαβασμένες πια «Φαντασιακές Κοινότητες», οι συμβολισμοί είναι βασικές προϋποθέσεις
κατασκευής των εθνικών κρατών κατά τον 20ο αιώνα. Σταθερά και προοδευτικά χρησιμοποιήθηκαν για να δημιουργήσουν τη μορφή των κρατών, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Δόμησαν τις εθνικές αφηγήσεις του εκάστοτε κράτους, αποτέλεσαν κοινωνικές κατασκευές που σταδιακά μετατράπηκαν σε φύσεις κι εγγράφηκαν στο ιστορικό συλλογικό φαντασιακό. Γρήγορα αποδείχθηκαν αποτελεσματικά όπλα στη φαρέτρα των εθνικισμών.

Η είδηση μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τζαμί φαίνεται ότι προκαλεί ποικίλα συναισθήματα στα εγχώρια ακροατήρια, κυρίως αρνητικά. Είμαι σχεδόν σίγουρη ότι μια σχετική έρευνα θα έδειχνε ότι η είδηση προκαλεί, επίσης, αρνητικά συναισθήματα σε πολίτες της Ελλάδας που διαθέτουν χαλαρή θρησκευτική ταύτιση με το κυρίαρχο δόγμα. Άρα, (υποθέτω ότι) είναι πρωτίστως εθνικό θέμα. Αυτό συμβαίνει μεταξύ άλλων, γιατί η εθνική μας ταυτότητα, μέσω της εκπαίδευσης, δομήθηκε στην ιδέα μιας αδιαμεσολάβητης ιστορικής συνέχειας (αρχαία Ελλάδα, ελληνιστικοί χρόνοι, βυζάντιο, Επανάσταση 1821). Οι ενδιάμεσες ιστορικές φάσεις είναι θολές στο συλλογικό φαντασιακό. Με μια γρήγορη σκέψη, η εικόνα ενός ιμάμη στην μήτρα του Βυζαντινής ιστορίας, φαίνεται ότι δημιουργεί συναισθήματα χόλου και μνησικακίας, καλώς ή κακώς, δικαιολογημένα ή μη. Έτσι, μια εθνικιστική κορώνα του Τούρκου Προέδρου μας παρασύρει σε εθνικό πένθος.
Είναι γνωστό ότι ο Τούρκος Πρόεδρος, μέσω εθνικιστικών εξάρσεων, προσπαθεί κάθε μέρα να
διατηρήσει την εκλογική του βάση. Στο πλαίσιο αυτό, παρέδωσε στα ακροατήρια του το μέγιστο των συμβολισμών, ενισχύοντας τις ρίζες του πολιτιστικού και πολιτικού εθνικισμού στη γείτονα χώρα.

Όμως, δεν αγκάλιασε όλη η Τουρκία την απόφαση αυτή. Για τον πολύπαθο προοδευτικό της κόσμο, η απόφαση συμβολίζει την απομάκρυνση της Τουρκίας από την ιδέα ενός πραγματικά κοσμικού κράτους. Σχετική δημοσκόπηση της Metropol κατέγραψε ότι το 44% των Τούρκων είναι κατά της απόφασης. Την ίδια ώρα ο Δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, Ιμάμογλου, εξέφρασε την ανησυχία του για την αντιμετώπιση των μουσουλμάνων ανά την υφήλιο, έπειτα από μια τέτοια κίνηση.

Τώρα, ας μεταφέρουμε τον άξονα συζήτησης κι ας στρέψουμε τον καθρέφτη στον εαυτό μας. Οι
συμβολισμοί δομούν και οριοθετούν κοινωνικό μας κόσμο και συνακόλουθα δημιουργούν
αισθήματα οικειότητας και ασφάλειας για τις κοινές παραδοχές που τον διέπουν. Αν όμως
αποφασίσουμε να ξεβολευτούμε και ρίξουμε τα οχυρά της σκέψης μας από μέσα, τότε θα
αντιληφθούμε την Αγία Σοφία ως μνημείο τεράστιας συμβολικής σημασίας σε τουρκικό έδαφος. Η μετατροπή της σε τζαμί, ίσως, είναι ένα πολιτικό πυροτέχνημα ενός ηγέτη που πέφτει. Όμως, η μετάφραση της είδησης σε εθνική προσβολή ενέχει τον κίνδυνο αναζωπύρωσης ελληνικών
εθνικιστικών τάσεων.

Από το εσωτερικό της Αγίας Σοφίας.

Τα αρνητικά συναισθήματα είναι κατανοητά. Δεν υπάρχει πολιτική χωρίς συναίσθημα. Ούτε η
ανασκόπηση της πολιτικής μπορεί να απομονωθεί από αυτό. Κάθε ανήκειν διαθέτει μια μεγάλη
αποθήκη συγκινήσεων. Ωστόσο, αν η Ελλάδα, ήταν περισσότερο κοντά σε μια εκκοσμικευμένη
δημοκρατία, αν είχαμε απεμπολήσει τους δαίμονές μας – στο μέτρο του εφικτού- αν δουλεύαμε
καθημερινά για να χτίσουμε τους προμαχώνες της κοινωνικής μας δικαιοσύνης, τότε πριν
σοκαριστούμε με τις ειδήσεις που αφορούν την Αγία Σοφία, θα είχαμε σοκαριστεί για την αντιμετώπιση της ανθρώπινης ζωής στην Τουρκία, για την κατάφορη παραβίαση των δικαιωμάτων, για τον έλεγχο του διαδικτύου ή για το στρατό που κατεβαίνει με τανκ στην Istiklal, όταν οι γυναίκες διαδηλώνουν μπροστά από την Αγία Σοφία στις 8 του Μάρτη.

Αλλά, όλα αυτά είναι αρκετά μακριά για να μας αγγίξουν, σωστά;

Μακάρι ο ναός να είναι πάντα καταφύγιο κατατρεγμένων κι όχι οχυρό δόξας των εθνικισμών.
Μακάρι η ξύλινη θεόρατη πόρτα του μνημείου, αυτή η ανατριχιαστικά ζωντανή πύλη της Ιστορίας να είναι προσβάσιμη σε κάθε επισκέπτη. Μακάρι κάποτε να μιλήσουμε για τη Βυζαντινή
αυτοκρατορία ως μια πολυπολιτισμική αυτοκρατορία, η οποία ανήκει, ιστορικά και δικαιωματικά, στην ανθρωπότητα.

Μακάρι σε κάθε προσπάθεια ρήξης με τους Τούρκους πολίτες να απαντάμε ψύχραιμα, διορατικά,
με σαφήνεια και κατηγορηματικά, ότι ‘Εν ἀρχή ἦν ο Άνθρωπος.

Εμείς, στη μάχη των συμβολισμών ποιοί θέλουμε να είμαστε;

1 ΣΧΟΛΙΟ

  1. Μπράβο Ραφαέλλα. Πολύ καλό το άρθρο σου. ‘Έχεις δυνατότητες. Συνέχισε
    Διονύσης Φραγκούλης

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

Πρόσφατα

Τηλεδιάσκεψη Κώστα Τζιούμη με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη

Τηλεδιάσκεψη, την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου 2020, είχε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης με θέμα τον εορτασμό του 1821 το προσεχές έτος - 200...

Συμμετοχή Υφυπουργού Εξωτερικών Κ. Βλάση, στην τελετή απονομής του παρασήμου του Ανώτερου Ταξιάρχη του Τάγματος της Τιμής στον Michael Dukakis

Ο Υφυπουργός κ. Κωνσταντίνος Βλάσης συμμετείχε σήμερα διαδικτυακά στην τελετή απονομής του παρασήμου του Ανώτερου Ταξιάρχη του Τάγματος της Τιμής στον ομογενή...

Απομακρύνθηκε “εθελοντής” του Υπ.Εσωτερικών μετά από αποκαλυπτικά ρεπορτάζ της ΕΦΣΥΝ

Τέσσερις μέρες μετά το πρώτο δημοσίευμα της «Εφ.Συν.» (Ενας συνεργάτης με... παρελθόν) και ενώ ακολούθησαν αρκετές αποκαλύψεις (6+1 ερωτήματα για τον σύμβουλο...

Δημοσιεύθηκαν στο ΦΕΚ τα νέα μέτρα προστασίας απο την πανδημία

Δημοσιεύθηκαν σήμερα στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως τα νέα μέτρα προστασίας για το δεύτερο κύμα πανδημίας που μεταξύ άλλων προβλέπουν υποχρεωτική χρήση μάσκας...

Μνημόσυνο Ηγουμένης Ι. Μ. Καλτεζών

Στήν Ἱερά Μονή Ἁγίου Νικολάου Καλτεζῶν, τελέστηκε τό Σάββατο 24 Ὀκτωβρίου 2020,  τό τεσσαρακονθήμερο Μνημόσυνο τῆς μακαριστῆς Γεροντίσσης Βερονίκης Μοναχῆς, Ἡγουμένης τῆς Ἱερᾶς...

Δημοφιλή

1. Οι νέοι μιλούν για την Τρίπολη |«Να μας δοθούν κίνητρα για να χτίσουμε πάνω στο παλιό»

Με κυρίαρχη ιδέα ότι μια κοινότητα δεν μπορεί να ακούει για τόσα χρόνια μόνο την ηχώ της, τα Arcadikanea.gr διευρύνουν το δημόσιο...

Όλα τα φώτα στην Emily!

Γράφει η Γεωργία Κακή Ναι, μιλάω για τη νέα σειρά #emilyinparis. Μία καθαρόαιμη ρομαντική κομεντί που από την...

Εορτασμός εθνικής επετείου από τον Φιλοτεχνικό Όμιλο Τρίπολης και το Πολεμικό Μουσείο

Ο Φιλοτεχνικός Όμιλος Τρίπολης και το Πολεμικό Μουσείο Τρίπολης ως συνδιοργανωτές, υπερβαίνωντας τα όποια εμπόδια τίθενται εξαιτίας της πανδημίας...

Τι μαγειρεύουν αύριο; Vol.3

Κοτόπουλο με χυλοπιτάκι Τριπόλεως στο φούρνο. Θα χρειαστούμε: 1 κοτόπουλο κομμένο σε μερίδες400γρ ντομάτα ψιλοκομμένη1 κουταλιά...