Σαν σήμερα πεθαίνει ο Νάνος Βαλαωρίτης

της Ραφαέλλας Μανέλη

Σαν σήμερα, το 2019, πέθανε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα της ελληνικής ποίησης. Ένας μέγας εκπρόσωπος του υπερρεαλισμού, ένας από τους Έλληνες που έφτασε κοντά στις ιδέες του Μπρετόν και συμφιλίωσε μέσα από τη γραφή του το λογικό και το παράλογο, το συνειδητό και το ασυνείδητο. Ο Νάνος Βαλαωρίτης έφυγε πέρσι στις 12 Σεπτεμβρίου.

Ο Νάνος Βαλαωρίτης ήταν γιός διπλωμάτη και γεννήθηκε στη Λωζάννη το 1921. Η καταγωγή του κρατά από δυο οικογένειες πολιτευτών και διπλωματών, οι οποίες του πρόσφεραν την ευκαιρία να αποκτήσει ένα μεγάλο πλούτο παιδείας και μόρφωσης μέσα στις ταραγμένες πολιτικές συνθήκες της Ελλάδας του προηγούμενο αιώνα.

Ο Βαλαωρίτης γράφει από νωρίς. Ήδη το 1939, δημοσιεύει το πρώτο του ποίημα στα «Νέα Γράμματα». Το 1944 δραπετεύει απ’ την κατεχόμενη Ελλάδα μέσω του Αιγαίου προκειμένου να φτάσει στην Τουρκία. Συνεχίζει το ταξίδι του προς τη Μέση Ανατολή και τελικά καταφθάνει στην Αίγυπτο όπου συναντάει τον Σεφέρη. Την εποχή εκείνη, ο Σεφέρης υπηρετούσε την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση ως γραμματέας της ελληνικής πρεσβείας στο Κάιρο. Το 1944 μετά από προτροπή του Σεφέρη, ο Βαλαωρίτης ταξιδεύει στο Λονδίνο για να βοηθήσει στην ανάπτυξη λογοτεχνικών δεσμών μεταξύ Ελλάδας και Βρετανίας. Στο Λονδίνο ζυμώνεται με τους Τ.Σ. Έλιοτ, Γ.Χ. Όντεν, Ντύλαν Τόμας και εργάζεται για τον Λούις ΜακΝις στο βρετανικό Μέσο Ενημέρωσης, BBC. Εκτός από τη μελέτη αγγλικής λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου, κάνει και μεταφράσεις Ελλήνων μοντερνιστών ποιητών στα αγγλικά, μεταξύ των οποίων του Ελύτη και του Εμπειρίκου, υποβοηθώντας την εξάπλωση της σπουδαίας ελληνικής ποίησης της εποχής στο εξωτερικό. Το 1947 εκδίδει την Τιμωρία των Μάγων, την πρώτη του ποιητική συλλογή, στο Λονδίνο. Από το 1954 έως το 1960 συμμετέχει στην ομάδα των σουρεαλιστών στο Παρίσι. Εκεί γνωρίζει την μελλοντική (1960) σύζυγό του, την Αμερικανίδα Μαρί Γουίλσον (1922-2017). Το 1960 επιστρέφει στην Ελλάδα κι από το ‘63 έως το ’67 εκδίδει το περιοδικό «Πάλι». Μετά την επιβολή της Χούντας, αυτοεξορίζεται και μεταβαίνει στις ΗΠΑ, όπου εργάζεται ως Καθηγητής ελεύθερης δημιουργικής γραφής για 25 χρόνια, στο Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο. Το 1983 βραβεύεται με το Α’ κρατικό βραβείο ποίησης για την συλλογή Μερικές γυναίκες. Το 2006 τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών για το έργο του ως ποιητής (βραβείο Ουράνη) και το ίδιο έτος έλαβε το Χρυσό Σταυρό του Τάγματος Τιμής από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας.Το Δεκέμβριο του 2009 του απονεμήθηκε το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του.

Ο Βαλαωρίτης έγραψε στα χρόνια της κρίσης, δήλωσε παρόν και επιχείρησε να αποτάξει η ποίηση τον ναρκισσιστικό της χαρακτήρα προκειμένου να προτείνει το χέρι της στην κοινωνία με ενδιάμεσο τον μέσα κόσμο. Η συμφιλίωση του ανθρώπου με την υποκειμενικότητα του είναι ένα κομβικό σημείο στην ποίηση του Βαλαωρίτη που ανάγεται σε προϋπόθεση για την κοινωνική ζύμωση, την συλλογική και προσωπική αντίσταση στη φθορά των σχέσεων που επιφέρει η κρίση.

Ποια θάλασσα

Πες μου πού πήγε ο Αύγουστος με τα καμπαναριά του
Το γέλιο σου που γέμιζε το σπίτι μας βροχή
Τώρα μας δίνει ο άνεμος γυμνή την αγκαλιά του
Ω πρόσωπο που σκέπασε με μάρμαρο τη γη

Πόσα σβησμένα βλέμματα κοιτάνε όταν κοιτάζεις
Πόσα δεμένα στόματα μιλάνε όταν μιλάς
Ήταν του ήλιου η δύναμη το ρόδο που ωριμάζει
Κλειστά παραθυρόφυλλα τα στήθια που αγαπάς

Είναι καρδιές που μάθαμε σαν γράμματα ανοιγμένα
Είναι τραπέζια όπου κανείς δε θα καθίσει πια
Μια μουσική πανάκριβη που γράψανε για σένα
Τόσες χιλιάδες δάχτυλα για τελευταία φορά

Εσάς που πήρε ο θάνατος βαριά στα δάχτυλά του
Από τα μάτια σας η αυγή πηγάζει σαν νερό
Άστρα σε κάθε μέτωπο και φως τ’ ανάστημά του
Καμιά ζωή δε γράφεται χωρίς το δάκρυ αυτό

Ακουμπισμένες δυο εποχές η μια κοντά στην άλλη
Ω πρόσωπο που φώτισε μια μακρινή αστραπή
Ποια θάλασσα ποια θάλασσα θα `ναι αρκετά μεγάλη
Για να χωρέσει τον καημό που μάζεψ’ η ψυχή;

Σα μυθικό τριαντάφυλλο μια νύχτα ο κόσμος κλείνει
Είναι η πόρτα όπου κανείς δε θα περάσει πια
Είναι του δήμιου η ταραχή του ήρωα η γαλήνη
Ο ποταμός που κύλησε σαν έσπασε η καρδιά

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

Πρόσφατα

Κουρείς βγήκαν στους δρόμους για να περιποιηθούν άστεγους

Τις τελευταίες μέρες στο Twitter κυκλοφορεί μια υπέροχη είδηση. Τρεις κουρείς βγήκαν στους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας για να κουρέψουν και να...

Δήμος Τρίπολης : 5 οδηγίες για καλύτερη διαχερίση των απορριμάτων

Με δελτίο τύπου, ο Δήμος Τρίπολης και ο αντιδήμαρχος Γεώργιος Λαγός δίνουν πέντε βασικές συμβουλές στους πολίτες με σκοπό την ορθότερη διαχείριση...

Κυρ. Μητσοτάκης: Η συμπεριφορά της Τουρκίας παραβιάζει κατάφορα το διεθνές δίκαιο

«H χρονική συγκυρία αυτής της τριμερούς συνάντησης συμπίπτει με πρόσθετους κινδύνους που δυστυχώς προκαλεί στην Ανατολική Μεσόγειο η ηγεσία της Τουρκίας. Φαντασιώνεται...

Θα επιδοτηθεί η αγορά εξωτερικής θερμάστρας στα εστιατόρια

Την επιδότηση αγοράς εξωτερικής θερμάστρας στα εστιατόρια, μέσω ΕΣΠΑ, θα ανακοινώσει τις επόμενες μέρες το υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων.

Ο Ζακ στην πρόσοψη της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών

Σήμερα ξεκίνησε η εκδίκαση της υπόθεσης του Ζακ Κωστόπουλο και η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών πήρε ακόμα μια φορά θέση στη σωστή...

Δημοφιλή

1. Οι νέοι μιλούν για την Τρίπολη |«Να μας δοθούν κίνητρα για να χτίσουμε πάνω στο παλιό»

Με κυρίαρχη ιδέα ότι μια κοινότητα δεν μπορεί να ακούει για τόσα χρόνια μόνο την ηχώ της, τα Arcadikanea.gr διευρύνουν το δημόσιο...

Προκαλεί το ενδιαφέρον η δίκη της υπόθεσης Μπαταρόλα στο Εφετείο Κακουργημάτων

Στο τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Ναυπλίου συνεχίσθηκε τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου η δίκη που είχε διακοπεί στις 3 Σεπτεμβρίου και που αφορά...

Από το χαστούκι του Κασιδιάρη θυμόμαστε ακόμα την αντίδραση του μετέπειτα Προέδρου της Δημοκρατίας

Διανύοντας τις τελευταίες ώρες αναμονής για την ανακοίνωση των ποινών ανακαλούμε στη μνήμη μας την αγριότητα του Κασιδιάρη ακόμα και μπροστά στις...

Το έργο ανάπλασης της Πλατείας Μαντινείας

Το έργο ανάπλασης της Πλατείας Μαντινείας (Μπασιάκου), με προϋπολογισμό 299.982 €, εντάχθηκε στον Άξονα «Αστική Αναζωογόνηση» του Χρηματοδοτικού Προγράμματος «ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΙΣΟΖΥΓΙΟΥ»,...