Άνδρες, πώς περπατάτε σ’ αυτό τον κόσμο;

Της Ραφαέλλας Μανέλη

 «Μέχρι σήμερα το χειρότερο πράγμα που έχουμε κάνει στους άνδρες – κάνοντας τους να νιώθουν ότι πρέπει να είναι σκληροί – είναι ότι τους έχουμε αφήσει να ζουν μέσα στα πολύ εύθραυστα εγώ τους.»

Chimamanda Ngozi Adichie, βραβευμένη συγγραφέας

Ξέρουμε πως η πατριαρχία βάλλει τους έτερους της κυρίαρχης νόρμας, όμως μένει μια δύσκολη συζήτηση που δεν έχουμε ανοίξει ακόμα στην Ελλάδα, τουλάχιστον όχι στο εύρος που της αρμόζει. Όταν ξεκίνησαν οι καταγγελίες που σταδιακά δημιούργησαν αυτό που σήμερα γνωρίζουμε ως #ΜETOΟ, άνδρες από όλο τον κόσμο, στάθηκαν δίπλα στα θύματα και συζήτησαν για την τοξική αρρενωπότητα. «Νιώστε ευάλωτοι» και «Υπάρχουμε για να στηρίξουμε αυτή την επανάσταση» ήταν δύο από τα κυριότερα συνθήματα ενός ανδρικού κοινού που είδε τον αυτό του μέσα στους καταπιεσμένους από τα αποτελέσματα μιας κανονικοποιημένης βίας. Η συζήτηση άνοιξε. Κάποιοι άνδρες μίλησαν, έγραψαν και διάβασαν για όσα φορτώθηκαν από το κοινωνικό τους φύλο αλλά και για όσα έχουν οι ίδιοι υποστεί από την περιβόητη τοξική αρρενωπότητα. Μ’ αυτούς θα χτίσουμε έναν καλύτερο κόσμο.

Κάποτε, ο όρος της τοξικής αρρενωπότητας αποτελούσε άξονα κοινής συνεννόησης στις σπουδές φύλου. Σήμερα τον βρίσκουμε σε κάθε πτυχή της δημόσιας σφαίρας. Δεν είναι λίγες οι φορές που η δημοφιλής κουλτούρα έχει δείξει ότι μπορεί να συμμετάσχει με μαεστρία σε δύσκολες δημόσιες συζητήσεις. Πριν μερικές μέρες ένας παίκτης δημοφιλούς διαγωνισμού μαγειρικής μίλησε για την τοξική αρρενωπότητα στην prime time τηλεοπτική ζώνη. Γιατί αυτό είναι σημαντικό; Γιατί πριν λίγο καιρό στη θέση του Παύλου, οι τηλεοπτικοί μας δέκτες έπιαναν ατελείωτες επαναλήψεις σεξισμού, ρηχότητας και ρατσισμού, τύπου Σεφερλή. Ευρεία κοινά γελούσαν αμήχανα μπροστά από μια βαρβαρότητα που χλεύαζε οτιδήποτε πέρα από την εικόνα του σκληρού αρσενικού.  Γιατί την ίδια ώρα που η χώρα φλέγεται από αυτό που ονομάστηκε #ελληνικόmetoo, ένας υπέροχος τύπος σ’ ένα ελληνικό ριάλιτι είπε με τεράστια φυσικότητα : «δεν ξέρεις πώς είναι να περπατάς σα γυναίκα σ’ αυτόν τον κόσμο, δεν ξέρεις πως είναι να περπατάς σα γκέι σ’ αυτό τον κόσμο» και υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής σε αυτές τις διαδρομές: η τοξική αρρενωπότητα.

Το Twitter με χιλιάδες #hashtags αποθέωσε τον Παύλο. Στον «παντελονάτο» και γεμάτο έμφυλα στερεότυπα μικρόκοσμο του Masterchef, ο Παύλος ενσωματώνει ένα ανατρεπτικό αλλά πολλά υποσχόμενο αφήγημα: η τοξική αρρενωπότητα βάλλει τους πάντες. Αλήθεια, πώς μοιάζουν οι άνδρες που περπατούν δίπλα μας σε αυτό τον κόσμο;

Τα στερεότυπα

Οι άνδρες ορίστηκαν ως το απείκασμα του δημόσιου, ως συνώνυμο της δύναμης και της επιτυχίας, αλλά αυτό δεν τους απάλλαξε από την καταπίεση. Οι νόρμες της αρρενωπότητας απλώνονται στα μήκη του παγκόσμιου χάρτη, λειτουργώντας ως περιορισμοί. Τα αγόρια από μικρή ηλικία καλούνται να ανταποκριθούν σε στερεοτυπικές συμπεριφορές που βρίσκονται παντού γύρω τους δημιουργώντας στοιχεία δήθεν προνομιακά για την ισχύουσα κοινωνική δόμηση αλλά καταπιεστικά για τον εαυτούς τους. Ο ματσό άνδρας, ο σκληρός, ο μπρουτάλ, ο βαρύς, ο δύσκολος, αυτός που παίρνει ό, τι θελήσει. Αυτές οι διαστάσεις της τοξικότητας είναι κανονικοποιημένες, βαθιά εγγεγραμμένες στις κοινωνικές αφηγήσεις και συνεχίζουν σήμερα να καταπιέζουν ανθρώπους όλων των φύλων. Με λίγα λόγια, η τοξική αρρενωπότητα είναι πυλώνας ενίσχυσης της πατριαρχίας και η πατριαρχία είναι ένα σύστημα συμπεριφορών και αξιών που σκοτώνει.

     Σύμφωνα με την Αμερικανική Ένωση Ψυχολόγων, οι άνδρες μεγαλώνουν μέσα στην ιδεολογία της «παραδοσιακής αρρενωπότητας», η οποία ορίζεται ως ένα σύνολο συμπεριφορών και αντιλήψεων που διακρίνεται από:

  • Καταστολή της έκφρασης των συναισθημάτων
  • Διατήρησης ενός σκληρού προφίλ
  • Βία ως επίδειξη δύναμης

Το 2018, ο ψυχοθεραπευτής Nick Duffel μιλώντας στο Guardian επεσήμανε την ανάγκη αποδόμησης των επιταγών που έχουν προκύψει από την κοινωνική κατασκευή του φύλου, ως προϋπόθεση της ανδρικής απελευθέρωσης. «Οι άνδρες είναι απαίδευτοι στις σχέσεις και τη διαχείριση των συναισθημάτων και αυτό τους κάνει ευάλωτους στην ιδιωτική σφαίρα», είχε δηλώσει. «Χρειάζεται να τους εκπαιδεύσουμε στο να είναι ευάλωτοι, καλύτεροι στις σχέσεις. Όταν συμβεί αυτό, η δύναμη που επιθυμούν θα είναι αυθεντική».

Η τοξική αρρενωπότητα στη σύγχρονη καθημερινότητα. Η Ψυχολόγος, Ελένη Δουρίδα σχολιάζει:

    Σύμφωνα με την Κατάκη (2012), οι άνδρες δείχνουν ικανοποιημένοι από τον εαυτό τους, καθώς φαίνεται να τα έχουν όλα, δύναμη, σιγουριά, περισσότερες δυνατότητες κι επιλογές σε μια κοινωνία που οι ίδιοι έχουν κατασκευάσει μόνοι τους.

     Είναι γεγονός ότι ο ρόλος του άνδρα προβάλλεται κυρίως μέσα από την κοινωνική του δραστηριότητα, όμως φαίνεται να αμφισβητείται μέσα στις οικογένειες, καθώς εκεί κυριαρχεί η γυναίκα.  Ο άνδρας δεν είναι πια ο αφέντης του σπιτιού, γεγονός που τον βάζει στο περιθώριο και τον στρέφει στα κοινωνικά του επιτεύγματα. Μέσα από αυτά έρχεται η επιτυχία του άνδρα, που έχει ζωτική σημασία για τον ίδιο και τον περίγυρό του. Αν πετύχει να ικανοποιήσει τις προσδοκίες των άλλων, έχει αυτόματα εξασφαλίσει και την ψυχολογική του σιγουριά. Αν όμως, όχι;

     Με βάση τα παραπάνω, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι η έκφραση της «τοξικής αρρενωπότητας» έχει τις ρίζες της σε βαθύτερες στάσεις και πεποιθήσεις που σχετίζονται με τον ρόλο των δύο φύλων και διαμορφώνονται μέσα από το πρώτο κοινωνικό σύστημα, την οικογένεια. Τέτοιου είδους συμπεριφορές είναι οικείες σε πρόσωπα που τις αναπαράγουν, γιατί τις έχουν δει, τις έχουν ακούσει, τις έχουν βιώσει. Έτσι, έχουν μάθει να αντιλαμβάνονται και να αντιμετωπίζουν τον κόσμο. Αυτή η αντίληψη για τον κόσμο σίγουρα καλύπτει ένα αδύναμο «εγώ» που προσπαθεί να επιβληθεί και να επιβιώσει με οποιοδήποτε τρόπο μπορέσει. Στην περίπτωση αυτή, ο πιο γνωστός κι εύκολος τρόπος είναι η μίμηση μιας συμπεριφοράς που κάποτε είχε καλύψει την ανασφάλεια και την αβεβαιότητα, είχε προδώσει ένα ρόλο εξουσίας και σιγουριάς, είχε ικανοποιήσει τις προσδοκίες του απαιτητικού πατέρα, της κυριαρχικής μητέρας, του μπρουτάλ φίλου.

      Η παραδοχή λοιπόν, γύρω από το ότι η τοξική αρρενωπότητα βάλλει τους πάντες και κυρίως τους άνδρες που την εκφράζουν είναι καταλυτικής σημασίας. Μέσω αυτής, περιγράφεται ένας φαύλος κύκλος αναπαραγωγής τοξικών στερεοτύπων και συμπεριφορών που πρώτα βάλλουν το ίδιο άτομο πριν προβεί σε οποιαδήποτε έκφρασή της. Η τοξική αρρενωπότητα έχει πληγώσει ήδη τους άνδρες!

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

Πρόσφατα

Δημοφιλή