spot_img

Κραγιόν και άλλες ιστορίες απελευθέρωσης

Της  Ραφαέλλας Μανέλη

Ένας χρόνος COVID-19. Σχεδόν ένας χρόνος μάσκας. Τα κραγιόν στα νεσεσέρ που διαμαρτύρονται.

Μια μοναδική περίπτωση

Τα κραγιόν πρωτοεμφανίστηκαν ήδη από την αρχαιότητα. Η αλήθεια είναι ότι ακολουθούν τις γυναίκες ανά τους χρόνους και τον τελευταίο αιώνα είναι εξαιρετικά δημοφιλή καταναλωτικά προϊόντα. Η πανδημία ωστόσο ανέκοψε μια αγαπημένη συνήθεια που δεν έχει απαραίτητα να κάνει με τον καλλωπισμό αλλά με την αυτοπεποίθηση, το παιχνίδι και τη χαρά. Πλέον φοράμε όλοι μάσκα και άρα τα κραγιόν είναι ανέφικτο να εφαρμοστούν. Ωστόσο, τα κραγιόν φάνηκαν περιττά σε πολλές ιστορικές περιόδους και παρά τις οικονομικές και κοινωνικές δυσχέρειες αποδείχθηκαν εξαιρετικά ανθεκτικά προϊόντα στην αγορά.  Το κόκκινο κραγιόν φορέθηκε από πρωταγωνιστές σε αρκετές περιόδους κρίσης στην ιστορία. Από την μεγάλη ύφεση του 1929 ως και τα μεταπολεμικά χρόνια καθώς και από τις 11 Σεπτεμβρίου 2001 μέχρι σήμερα, όταν η πανδημία του νέου κορωνοϊού έγινε η αφορμή για μια τεράστια αλλαγή: το rouge για τα χείλη θεωρείται είδος πολυτελείας και μοναδικό καθώς οι πωλήσεις του αυξάνονταν σε περιόδους κρίσης σύμφωνα με το Lipstick Index, όρος που επινοήθηκε από τον Leonard Lauder, πρόεδρο της Estée Lauder.

Σήμερα, εξαιτίας της πανδημίας του νέου κορονοϊού που πλήττει τον πλανήτη,  οι πωλήσεις του κραγιόν έχουν μειωθεί σημαντικά. Κάτι οι αλλεπάλληλες απαγορεύσεις κυκλοφορίας, κάτι που πολλοί δουλεύουν από το σπίτι, τα νεσεσέρ μας μάλλον έχουν ξεχαστεί σε κάποιο συρτάρι.  Όμως, τι είναι αυτό που ανάγει το κραγιόν σε απόλαυση με συνέπεια οι περισσότερες γυναίκες – εν είδη αστείου και όχι μόνο- να παρατηρούν ότι τους έχουν λείψει οι μέρες που μπορούσαν να φορέσουν το κραγιόν τους;

Καταναλωτικά πρότυπα και απελευθερωτικά σύμβολα

Κάποτε η φεμινιστική θεωρία μπλέχθηκε σε πόλεμο με το κραγιόν. Γενικά είναι ένα από τα διασημότερα καλλυντικά που κακολογήθηκαν. Μαζί με άλλα εμπορικά προϊόντα που συνδέθηκαν με την θηλυκότητα, όπως για παράδειγμα τα ψιλοτάκουνα παπούτσια, το κραγιόν έγινε αντιληπτό με διττό τρόπο, τόσο ως μέσο καταπίεσης, όσο και ως μέσο απελευθέρωσης. Πολλές φορές, η φεμινιστική θεωρία αντιμετώπισε τη χρήση κραγιόν ως εναρμόνιση των γυναικών με επιβεβλημένες έμφυλες κοινωνικές συμβάσεις που αποσκοπούσαν σε μια κοινώς αποδεκτή εικόνα και άρα σε κοινωνική αποδοχή. Τα προϊόντα και οι τεχνικές ομορφιάς είναι διαχρονικό αντικείμενο συζήτησης των θεωρητικών με το κραγιόν όμως παραμένει το συμβολικότερο όλων.

Σε κάποιες εκδοχές του τρίτου φεμινιστικού κύματος το κραγιόν αγκαλιάστηκε ως χρωματιστό σύμβολο επιλογής και απελευθέρωσης. Πίσω από αυτό κρύβεται η αποδοχή μιας «girlie» κουλτούρας που επιλέγει να χρησιμοποιεί τα σύμβολα της θηλυκότητας ως μέσα για τη δημιουργία μιας πολύχρωμης πραγματικότητας, γιορτάζοντας καθημερινά την ύπαρξη της ομορφιάς και της αποδοχής πέρα από τις κυρίαρχες νόρμες.

Η  παραδοχή της ελεύθερης επιλογής

Σήμερα η χρήση κραγιόν παραπέμπει κυρίως σε συμβολισμούς θηλυκότητας. Η σκέψη αυτή αναπτύχθηκε στους κόλπους της ύστερης φεμινιστικής κουλτούρας και βασίστηκε στην ιδέα ότι το κραγιόν είναι ένα απολαυστικό προϊόν επιλογής που έχει συνδεθεί με τη χειραφέτηση και την ενδυνάμωση. Σε αυτή την περίπτωση, το μακιγιάζ γίνεται πράξη αυτοπροσδιορισμού μιας γυναίκας που επιθυμεί να έχει τον έλεγχο της ζωής της. Στο μεταφεμινισμό, η χρήση κραγιόν αποτάσσει την ιδέα περί παθητικής αποδοχής του κυρίαρχου αφηγήματος για την ιδανική θηλυκότητα, το οποίο συντηρεί την πατριαρχία. Αντίθετα, γίνεται απαραίτητο αξεσουάρ στα meetings, σύμβολο ακμής, χαράς και δύναμής. Αυτή η κατασκευή της «δυναμικής θηλυκότητας» προτάσσει την ιδέα ότι η θηλυκή ταυτότητα είναι πρωτίστως μαχητική σε μια προσπάθεια να αντιστρέψει αφηγήσεις που έχουν ενσωματωθεί στο συλλογικό φαντασιακό, χωρίς να ποινικοποιεί συνήθειες και σύμβολα.

Η αναπαράσταση του κραγιόν – κυρίως του κόκκινου- παρουσιάζεται κατ’ επέκταση ως μια μνημονική αναφορά στις σουφραζέτες. Κυρίως γιατί οι σουφραζέτες παρουσίασαν μια εξαιρετικά θηλυκή εμφάνιση όταν ο αγώνας τους υπονομεύτηκε με την πρόφαση ότι αποτελούσαν μια ομάδα γυναικών που δεν προσαρμόζονταν στα έμφυλα πρότυπα, αποπροσανατολίζοντας το διάλογο που οι ίδιες είχαν ξεκινήσει με άξονα τα γυναικεία δικαιώματα, ως ανθρώπινα δικαιώματα. Σύμφωνα με όσα έχει καταγράψει η επιχειρηματίας Elizabeth Arden, 15.000 σουφραζέτες φορούσαν το – δικής της παραγωγής – κραγιόν με το όνομα «Red Door Red» την ώρα που διαδήλωναν στους δρόμους της Νέας Υόρκης.

Στην εποχή του Πολέμου οι συμβολισμοί του κραγιόν διαφοροποιήθηκαν αισθητά δεδομένου ότι εκείνη την περίοδο καθετί χρησιμοποιήθηκε προπαγανδιστικά από το ναζιστικό καθεστώς. Αργότερα ήρθαν η Elizabeth Taylor, η Marilyn Monroe και η σαρωτική πρωτοκαθεδρία του Hollywood στην κατασκευή της αφήγησης για τη θηλυκότητα. Την εποχή εκείνη το κραγιόν δεν συμβόλισε μόνο τον ερωτισμό και τη γοητεία, αλλά παράλληλα την ερωτική αυτοδιάθεση και τον έλεγχο των γυναικών πάνω στο σώμα τους.

Η φεμινιστική κριτική – αναφορικά με το κραγιόν- εστιάζει στην προνομιακή χρήση των προϊόντων καλλωπισμού και τη συντήρηση των κοινωνικών διαχωρισμών που πηγάζουν από τη φυλή, την τάξη, την ηλικία. Θεωρείται ότι οι προνομιούχες γυναίκες που έχουν πρόσβαση στα προϊόντα ομορφιάς ενσωματώνουν αποκλεισμούς και καταναλωτικές συμπεριφορές που υπονομεύουν τη διάλυση των καταπιεστικών στερεοτύπων. Δεν έχουν άδικο. Δεν έχουν, όμως και δίκιο. Ίσως  πλέον έχουμε ξεφύγει από την εποχή των απόλυτων διαχωρισμών. Οι διαφοροποιήσεις αναφορικά με τη χρήση του κραγιόν έγκεινται στις διαφορετικές φεμινιστικές προσεγγίσεις και στο σημείο βαρύτητας που επιλέγει κανείς να ακουμπήσει τις μάχες του.

Κάποτε είχα ένα – κάπως επαγγελματικό- ραντεβού μετά τη δουλειά. Μια συνάδερφος με ρώτησε γιατί πάω σε ραντεβού με ένα μπλουζάκι που αφήνει ένα μέρος της κοιλιάς μου ακάλυπτο. Της απάντησα ότι μπορώ να είμαι σοβαρή και να φοράω αυτό το μπλουζάκι, ταυτόχρονα. Όπως μπορώ να μιλάω για τα φεμινιστικά ρεύματα, την αυτοδιάθεση, τα καταναλωτικά πρότυπα και τις δομικές ανισότητες που παράγει ο καπιταλισμός φορώντας κόκκινο κραγιόν.

Προηγούμενο άρθροΠρωτοσέλιδο 10-11/4/2021
Επόμενο άρθροΓΙΑ ΤΟΝ ΠΕΡΙΚΛΗ KOΡΟΒΕΣΗ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

spot_img
spot_img

Πρόσφατα

Δημοφιλή